Daerah Setiu — Daerah Termuda Terengganu yang Lahir dari Besut
27 Julai 2026 · 6 min read
Daerah Setiu — Daerah Termuda Terengganu yang Lahir dari Besut
Kalau anda memandu dari Jabi ke arah selatan menuju Kuala Terengganu, dalam masa kurang setengah jam anda akan melintasi satu sempadan yang tidak kelihatan. Tiada pagar, tiada pondok kawalan — hanya papan tanda kecil: Selamat Datang ke Daerah Setiu.
Tetapi sempadan itu agak baharu. Lebih baharu daripada kebanyakan datuk dan nenek yang masih hidup di kawasan ini. Sehingga 1 Januari 1985, tempat yang kini dipanggil "Daerah Setiu" itu sebahagian besarnya adalah sebahagian Besut.
Artikel ini menceritakan bagaimana Setiu — daerah termuda Terengganu pada zamannya — dilahirkan, apa yang dicantum untuk membentuknya, dan kenapa Jabi tetap kekal di Besut walaupun jirannya kini "daerah lain."
Bila Setiu Ditubuhkan?
Daerah Setiu secara rasmi ditubuhkan pada 1 Januari 1985, atas cadangan MAMPU (Unit Pemodenan Tadbiran dan Perancangan Pengurusan Malaysia) sebagai sebahagian penyusunan semula pentadbiran negeri.
Satu perkara yang sering dikelirukan: ada dua tarikh yang berbeza untuk dua badan yang berbeza.
- Daerah Setiu (unit pentadbiran) — ditubuhkan 1 Januari 1985.
- Majlis Daerah Setiu (pihak berkuasa tempatan) — ditubuhkan kemudian, 1 Jun 1985, menjadikannya pihak berkuasa tempatan ke-7 di Terengganu ketika itu.
Jadi apabila orang berkata "Setiu ditubuhkan 1985," itu betul — tetapi daerah dan majlisnya bermula pada tarikh yang sedikit berbeza dalam tahun yang sama.
Dicantum dari Mana?
Setiu bukan kawasan baharu yang muncul dari mana-mana. Ia dicantum dari kawasan yang sedia ada — sebahagian besar dari Besut, dan sebahagian dari Kuala Terengganu.
| Diambil dari | Mukim |
|---|---|
| Daerah Besut | Chalok (Caluk), Tasik, Hulu Setiu, Guntung, Pantai |
| Daerah Kuala Terengganu | Merang, Hulu Nerus |
Hari ini, Daerah Setiu terbahagi kepada tujuh mukim: Hulu Nerus, Chalok, Hulu Setiu, Guntung, Tasik, Pantai, dan Merang.
Ini bermakna sebahagian besar "tubuh" Setiu sebenarnya adalah bekas kawasan Besut. Keluarga yang dahulunya "orang Besut" tiba-tiba menjadi "orang Setiu" — bukan kerana mereka berpindah, tetapi kerana garisan pentadbiran dipindahkan mengelilingi mereka.
Pusat Pentadbiran: Bandar Permaisuri
Ibu daerah dan pusat ekonomi Setiu ialah Bandar Permaisuri (poskod 22100). Inilah tempat pejabat daerah, majlis daerah, dan kebanyakan kemudahan utama tertumpu.
Beberapa fakta asas tentang Setiu:
- Keluasan: kira-kira 1,304 km² (135,905.80 hektar) — lebih kurang 10.49% daripada keluasan keseluruhan Terengganu.
- Penduduk: 54,563 orang mengikut Banci 2010; dianggarkan sekitar 61,700 pada 2014. (Angka banci yang lebih terkini tidak disahkan dalam sumber yang kami semak — jadi kami nyatakan tahun banci secara jelas, bukan mengandaikan ia angka semasa.)
- Jarak: Bandar Permaisuri ke Kuala Terengganu lebih kurang 65–70 km; ke Jerteh (pekan utama Besut) lebih kurang 38 km mengikut laluan koridor (anggaran).
Kenapa Jabi Kekal di Besut?
Inilah persoalan yang menarik untuk orang Jabi sendiri.
Pekan Jabi terletak betul-betul di koridor Besut–Setiu — ia bersempadan rapat dengan Setiu, dan jaraknya ke Bandar Permaisuri (~26 km) tidak jauh berbeza dengan jaraknya ke Bandar Jerteh (~12 km). Apabila Setiu dibentuk pada 1985, seseorang mungkin menyangka Jabi akan ditarik masuk ke daerah baharu itu.
Tetapi tidak. Mukim Jabi kekal sebagai salah satu daripada 15 mukim Daerah Besut. Ia bersempadan dengan Setiu, tetapi bukan sebahagian daripadanya.
Inilah realiti pelik yang dialami banyak kawasan sempadan: jiran sebelah-menyebelah boleh berada dalam daerah yang berbeza, mengundi dalam DUN yang berbeza, dan berurusan dengan pejabat tanah yang berbeza — semuanya kerana satu garisan pentadbiran yang dilukis pada tahun tertentu. Logik atau pelik, ia bergantung pada di mana anda berdiri.
"Daerah Termuda" — Betul, tapi Dengan Syarat
Setiu sering disebut sebagai "daerah termuda Terengganu." Itu betul untuk tempohnya — tetapi tidak lagi tepat hari ini.
Setiu adalah daerah termuda Terengganu dari 1985 hingga 2014. Pada 18 September 2014, daerah Kuala Nerus ditubuhkan (dipisahkan dari Kuala Terengganu), menjadi daerah ke-8 Terengganu dan kini memegang gelaran "termuda."
Senarai penuh lapan daerah Terengganu hari ini:
- Besut
- Setiu
- Kuala Nerus
- Kuala Terengganu
- Marang
- Dungun
- Hulu Terengganu
- Kemaman
Jadi Setiu memegang gelaran daerah termuda selama lebih kurang 29 tahun, sebelum diserahkan kepada Kuala Nerus.
Tasik & Lagun Setiu — Permata Alam Daerah Ini
Kalau ada satu perkara yang menjadikan Setiu istimewa dari segi alam, ia adalah Lagun Setiu (Setiu Wetlands).
- Ia adalah tanah bencah semula jadi terbesar di Pantai Timur Semenanjung Malaysia.
- Lagunnya membentang lebih kurang 14 km, disuap oleh beberapa lembangan sungai.
- Ia dikenali kerana sembilan ekosistem yang saling berkait — laut, pantai, lumpur, lagun, muara, sungai, pulau, hutan pantai, dan paya bakau.
Dari segi ekonomi, Setiu bergantung kepada perikanan dan akuakultur — penternakan sangkar air payau, ladang tiram, dan hasil laut tradisional seperti keropok, belacan, dan budu. Lagun Setiu juga dilaporkan membekalkan sebahagian besar benih ikan kerapu dan benih tiram untuk Semenanjung.
Nota tentang Sejarah Setiu yang Lebih Tua
Perlu kita jujur: ada dua naratif tentang asal usul Setiu.
Sumber kerajaan Terengganu menetapkan 1 Januari 1985 sebagai tarikh penubuhan Daerah Setiu moden melalui penyusunan semula MAMPU. Namun ada sumber lain (termasuk Wikipedia Inggeris) yang mendakwa Setiu sudah wujud sebagai entiti seawal 1920-an dan pernah dijadikan daerah berasingan pada 1935, dengan 1985 hanya memberikan sempadannya yang sekarang.
Dalam artikel ini, kami berpegang pada rangka kerajaan 1985 kerana ia lebih kukuh disokong sumber rasmi. Dakwaan "1935" kami catatkan sebagai versi yang belum disahkan sepenuhnya — bukan untuk ditolak, tetapi untuk tidak dikemukakan sebagai fakta muktamad.
Soalan Lazim: Daerah Setiu
Bila Daerah Setiu ditubuhkan? Daerah Setiu ditubuhkan pada 1 Januari 1985, dicantum dari sebahagian Daerah Besut dan Daerah Kuala Terengganu. Majlis Daerah Setiu pula ditubuhkan pada 1 Jun 1985.
Apa ibu daerah Setiu? Bandar Permaisuri adalah pusat pentadbiran dan ekonomi Daerah Setiu.
Adakah Jabi dalam Daerah Setiu? Tidak. Mukim Jabi berada dalam Daerah Besut, walaupun ia bersempadan rapat dengan Setiu di koridor Besut–Setiu.
Adakah Setiu daerah termuda Terengganu? Setiu adalah daerah termuda dari 1985 hingga 2014. Sejak penubuhan Daerah Kuala Nerus pada 18 September 2014, Kuala Nerus kini menjadi daerah termuda. Terengganu mempunyai lapan daerah kesemuanya.
Apa yang Setiu terkenal? Lagun Setiu (Setiu Wetlands) — tanah bencah semula jadi terbesar di Pantai Timur Semenanjung — serta perikanan dan akuakultur (termasuk ladang tiram dan benih ikan kerapu).
Nota tentang Artikel Ini
Tarikh, keluasan, senarai mukim, dan data daerah dalam artikel ini berdasarkan sumber rasmi kerajaan Terengganu dan rujukan yang boleh disemak. Angka penduduk dinyatakan dengan tahun banci secara jelas; jarak adalah anggaran. Di mana sumber bercanggah (seperti tarikh asal usul Setiu), kami nyatakan kedua-dua versi dengan jujur.
Sumber: Portal JKR Setiu & Majlis Daerah Setiu (sejarah penubuhan), Wikipedia (Setiu District, Kuala Nerus District, Setiu Wetlands), dan sumber kampung Jabi (kgjabi.pjk.com.my). Maklumat adalah tepat setakat tarikh penerbitan.
Baca juga
- Sejarah Daerah Besut — Dari Negeri Bebas kepada Pintu Masuk Terengganu
Besut bukan sekadar daerah biasa. Ia pernah menjadi sebuah kerajaan kecil yang merdeka, pernah hampir jadi milik Kelantan, dan pernah memberontak menentang Terengganu. Ini adalah sejarah penuh yang jarang diceritakan.
- Jabi, Terengganu — Mengenali Kampung yang Senyap tapi Bermakna
Apa itu Jabi? Di mana letaknya? Panduan lengkap mengenai kampung Jabi di koridor Besut-Setiu, Terengganu — sejarah, geografi, cara ke sana, dan apa yang ada di sini.
- DUN Jabi — Sejarah Politik Kawasan yang Lima Kali Bertukar Tangan
Dari 1986 hingga 2023, DUN Jabi bertukar antara BN/UMNO dan PAS sebanyak lima kali. Rekod penuh, profil ADUN, dan analisis kenapa Jabi adalah kawasan swing yang sebenar.
- Melayu Pattani di Besut — Akar yang Merentasi Sempadan
Kenapa orang Besut bertutur seperti orang Kelantan? Kenapa Jabi diasaskan oleh orang Pattani? Kisah hubungan berabad antara Besut, Kelantan, dan Kesultanan Pattani yang ramai tidak tahu.
- Parlimen Setiu (P034) — Memahami Kawasan Pilihan Raya yang Merangkumi Jabi
DUN Jabi berada dalam Parlimen Setiu (P034) — kawasan yang merentasi tiga daerah: Setiu, Besut, dan Kuala Nerus. Panduan neutral tentang sejarah kerusi, wakil semasa, DUN di bawahnya, dan corak pengundian.
- Tanah Bris Terengganu — Cabaran Pertanian di Kawasan Tanah Pasir
Tanah bris (BRIS) adalah tanah pasir pantai yang menyelimuti banyak kawasan Besut-Setiu. Kenapa ia sukar untuk pertanian biasa, apa yang sesuai ditanam, dan kenapa ternakan kambing menjadi pilihan logik di tanah pasir.