Dr Burhanuddin al-Helmy di Besut — Bila Presiden PAS Memilih Bertanding di Sini

Pada tahun 1959, semasa pilihan raya umum pertama Persekutuan Tanah Melayu selepas merdeka, salah seorang tokoh paling penting dalam sejarah politik dan intelektual Melayu membuat satu keputusan yang menarik: beliau memilih untuk bertanding di Besut.

Namanya Dr Burhanuddin al-Helmy — Presiden PAS ketika itu, ahli falsafah, doktor perubatan tradisional, dan salah seorang pemikir nasionalis Melayu terbesar abad ke-20.

Kenapa Besut? Apa hubungan PAS dengan kawasan ini sejak awal? Artikel ini menceritakan kisah itu secara neutral — sebagai sejarah, bukan kempen.

Siapa Dr Burhanuddin al-Helmy?

Nama penuhnya Burhanuddin bin Muhammad Nur al-Helmy. Beliau dilahirkan pada 29 Ogos 1911 di Perak (catatan tepat tentang kampung kelahirannya berbeza antara sumber — kawasan Gunung Semanggol lebih dikenali sebagai pusat aktiviti agama dan politiknya kemudian, bukan semestinya tempat lahirnya).

Beliau seorang tokoh berbilang bidang:

Doktor perubatan tradisional / naturopati — daripada sinilah datang gelaran "Dr."
Ahli falsafah dan nasionalis Melayu — salah seorang pemikir politik Melayu paling berpengaruh pada zamannya.
Pemimpin gerakan kemerdekaan sejak sebelum 1957.

Sebelum menjadi Presiden PAS, beliau sudah lama aktif:

Presiden Parti Kebangsaan Melayu Malaya (PKMM / Malay Nationalist Party) selepas Perang Dunia Kedua (1946).
Tokoh penting dalam gerakan Islam MATA dan parti Hizbul Muslimin yang singkat usianya.
Mengetuai PUTERA (Pusat Tenaga Rakyat), yang bergabung dengan AMCJA membentuk gabungan PUTERA–AMCJA — gabungan yang merangka Perlembagaan Rakyat 1947, satu usaha awal merangka perlembagaan alternatif merentasi kaum.

Beliau menjadi Presiden PAS dari 1956 hingga kemangkatannya pada 1969.

PRU 1959 — Kemenangan di Besut

Inilah inti cerita.

Dalam Pilihan Raya Umum 1959, Dr Burhanuddin al-Helmy bertanding atas tiket PMIP (Pan-Malayan Islamic Party — nama PAS ketika itu) di kerusi Parlimen Besut, Terengganu — dan menang.

Beliau menjadi Ahli Parlimen Besut dari 1959 hingga 1964. Vote share beliau di Besut dilaporkan sekitar 70% (angka ini dari sumber rujukan umum dan harus dianggap anggaran — butiran majoriti tepat dan nama lawannya tidak kami temui dalam sumber berwibawa).

Lebih daripada itu, selepas 1959 Dr Burhanuddin dilantik sebagai Ketua Pembangkang pertama dalam Dewan Rakyat Persekutuan Tanah Melayu (1959–1964). Maka kawasan Besut menghantar bukan sekadar seorang Ahli Parlimen biasa — ia menghantar ketua pembangkang negara ke Kuala Lumpur.

Di peringkat nasional, PMIP/PAS memenangi 13 daripada 104 kerusi Parlimen pada 1959.

Kenapa Besut? Kerana Terengganu Adalah Kubu PAS Pada 1959

Keputusan Burhanuddin bertanding di Besut tidak boleh difahami tanpa konteks: pada 1959, PAS sangat kuat di Terengganu.

Dalam pilihan raya negeri (pengundian DUN pada 20 Jun 1959), PAS memenangi 13 daripada 24 kerusi Dewan Undangan Negeri Terengganu — cukup untuk membentuk Kerajaan Negeri.
Menteri Besar PAS pertama Terengganu ialah Mohd Daud bin Abdul Samad, mengangkat sumpah pada 29 Jun 1959. Menariknya, beliau sendiri berasal dari kawasan Jerteh/Besut (kerusi DUN tepatnya berbeza antara sumber, jadi kami nyatakan dengan berhati-hati).
Kerajaan PAS Terengganu bertahan dari 1959 hingga lewat 1961, sebelum tumbang melalui undi tidak percaya. Pada pilihan raya yang sama, PAS juga memenangi Kelantan.

Maka apabila Presiden PAS memilih bertanding di Besut, beliau memilih kawasan di mana partinya berada di puncak kekuatannya. Besut bukan kawasan pinggiran bagi PAS pada masa itu — ia sebahagian daripada kubu Pantai Timur yang menjadi tunjang parti.

(Nota: dakwaan bahawa PAS "dibawa masuk ke Besut dari Kelantan" oleh tokoh-tokoh awal tertentu adalah cerita yang sering disebut, tetapi kami tidak menemui sumber bertulis yang mengesahkan nama-nama spesifik — jadi kami tinggalkan sebagai konteks umum, bukan fakta.)

Nasib Kemudian — ISA dan Kemangkatan

Kisah Dr Burhanuddin berakhir dengan nada yang lebih gelap.

Pada 1965, semasa era Konfrontasi Indonesia–Malaysia, beliau ditahan di bawah ISA atas dakwaan terlibat dalam pakatan untuk menubuhkan kerajaan yang pro-Indonesia. Beliau ditahan tanpa perbicaraan selama kira-kira setahun.

Kesihatannya merosot selepas dibebaskan, dan beliau mangkat pada 25 Oktober 1969 di Taiping, Perak.

Warisan Intelektual

Dr Burhanuddin dikenang bukan sahaja sebagai ahli politik, tetapi sebagai pemikir. Antara idea dan perjuangannya:

Nasionalisme pan-Melayu dan Islam — beliau mengimpikan perpaduan Melayu yang lebih luas, termasuk idea "Melayu Raya" (kesatuan Melayu-Indonesia).
Sokongan kepada perjuangan Patani dan Palestin — beliau melihat nasib umat Melayu-Islam sebagai satu, merentasi sempadan.
Beliau dianggap sebagai salah seorang pemimpin paling penting dari segi ideologi dalam sejarah PAS.

Idea "Melayu Raya"-nya sememangnya menyentuh tema yang dekat dengan kawasan kita — kawasan seperti Besut dan Jabi yang akarnya merentasi sempadan, sehingga ke Patani. (Baca artikel Melayu Pattani di Besut.)

Soalan Lazim: Dr Burhanuddin al-Helmy & Besut

Adakah Dr Burhanuddin al-Helmy menang di Besut? Ya. Pada PRU 1959 beliau memenangi kerusi Parlimen Besut atas tiket PMIP/PAS, dan menjadi Ahli Parlimen Besut dari 1959 hingga 1964.

Apa jawatan beliau dalam PAS? Beliau adalah Presiden PAS dari 1956 hingga 1969.

Apa jawatan penting beliau di Parlimen? Beliau menjadi Ketua Pembangkang pertama dalam Dewan Rakyat (1959–1964).

Kenapa beliau pilih Besut? Kerana Terengganu (termasuk Besut) adalah kubu kuat PAS pada 1959 — PAS malah memenangi dan membentuk Kerajaan Negeri Terengganu pada tahun itu.

Bila beliau mangkat? Pada 25 Oktober 1969 di Taiping, Perak, selepas kesihatannya merosot berikutan penahanan ISA pada 1965.

Nota tentang Artikel Ini

Artikel ini adalah rekod sejarah yang ditulis secara neutral. Tarikh dan jawatan berdasarkan sumber rujukan yang boleh disemak; butiran yang tidak dapat disahkan (majoriti tepat di Besut, kampung kelahiran, dan dakwaan tentang tokoh PAS awal di Besut) dinyatakan dengan jujur sebagai tidak pasti. Jabi Ops adalah platform komuniti, bukan alat politik — kami berkongsi sejarah ini kerana ia sebahagian daripada warisan kawasan Besut.

Sumber: Wikipedia (Burhanuddin al-Helmy, 1959 Malayan general election), Encyclopædia Britannica, rekod Library of Congress, dan laman sejarah PAS (berita.pas.org.my). Maklumat adalah tepat setakat tarikh penerbitan.