Tanah Melayu Rizab di Terengganu — Apa Maknanya untuk Pemilik Tanah di Besut dan Jabi

Nota penting: Artikel ini adalah untuk tujuan maklumat am sahaja, bukan nasihat undang-undang profesional. Undang-undang tanah Melayu berbeza mengikut negeri, dan status sebenar sesuatu lot hanya boleh disahkan melalui geran dan rekod di Pejabat Tanah Daerah Besut / PTG Terengganu. Untuk urusan sebenar, rujuk peguam hartanah dan pejabat tanah.

Ramai keluarga di Besut dan Jabi mewarisi tanah, tetapi tidak benar-benar faham jenis tanah yang mereka miliki. "Tanah kampung" kedengaran mudah — sehinggalah tiba masa untuk menjual, menggadai untuk pinjaman bank, atau membahagi pusaka. Tiba-tiba muncul istilah seperti "Tanah Rizab Melayu" dan sekatan yang tidak pernah disangka.

Artikel ini cuba menjelaskan satu kekeliruan yang paling besar — dan paling penting — untuk pemilik tanah kampung: perbezaan antara Tanah Rizab Melayu (TRM) dan Tanah Pegangan Melayu (TPM).

Kekeliruan Utama: TRM vs TPM

Ini perkara yang ramai tidak tahu, dan ia khusus penting untuk Terengganu.

Tanah Rizab Melayu (TRM) adalah tanah yang diwartakan secara rasmi sebagai rizab Melayu di bawah enakmen rizab Melayu negeri. Di Terengganu, ia jarang — dilaporkan kurang daripada 1% daripada keseluruhan tanah negeri. Malah, di Terengganu, hanya tanah pekan atau kampung boleh diwartakan sebagai TRM.

Tanah Pegangan Melayu (TPM) — atau "Malay holding" — pula adalah perkara yang sebenarnya menyelimuti sebahagian besar Terengganu. Ia merujuk tanah milik orang Melayu yang kurang daripada 4 hektar (lebih kurang 10 ekar), dilindungi di bawah Perkara 90 Perlembagaan Persekutuan yang khusus mengekalkan "Malay holdings" Terengganu. Dianggarkan kira-kira 60% tanah Terengganu jatuh dalam kategori ini.

Yang penting: TPM juga tidak boleh dipindah milik kepada bukan Melayu — sama seperti TRM. Maka kesan harian ("tak boleh jual kepada bukan Melayu") boleh datang dari mana-mana satu kategori ini.

Maksudnya untuk lot kampung di Jabi: kemungkinan besar tanah anda adalah TPM, bukan TRM yang diwartakan secara formal. Tetapi jangan andaikan — semak geran sebenar anda di pejabat tanah untuk tahu status tepatnya.

Asas Undang-Undang di Terengganu

Berbeza dengan negeri-negeri Melayu Bersekutu yang menggunakan FMS Cap 142 (Enakmen Rizab Melayu 1933), Terengganu adalah bekas Negeri Melayu Tidak Bersekutu dan mempunyai enakmennya tersendiri:

Enakmen Simpanan Melayu Terengganu — Enakmen No. 17 tahun 1360 Hijrah (bersamaan 1941).

Di peringkat Perlembagaan Persekutuan:

Perkara 89 — memberi kuasa dan melindungi rizab Melayu secara umum.
Perkara 90 — khusus mengekalkan "Malay holdings" (Tanah Pegangan Melayu) Terengganu, serta tanah adat Negeri Sembilan dan Melaka.

(Nota: nombor seksyen tepat dalam enakmen Terengganu 1941 tidak kami petik di sini kerana teks rasmi sukar disahkan secara langsung. Untuk rujukan tepat, semak enakmen rasmi melalui PTG Terengganu.)

Apa Sekatannya?

Sama ada TRM atau TPM, sekatan teras adalah serupa:

Tidak boleh dipindah milik, dipajak, atau dilupuskan kepada bukan Melayu. Urus niaga yang melanggar enakmen boleh dianggap terbatal (null and void). Walaupun undang-undang menyebut "sekatan," dalam praktik ia hampir kepada larangan penuh terhadap pemindahan kepada bukan Melayu.
Tidak boleh dikenakan caveat oleh bukan Melayu, tidak terletak hak kepada Pegawai Pemegang Harta dalam kes kebankrapan, dan tidak boleh disita melalui perintah pelaksanaan mahkamah (writ penjualan).

Definisi "Melayu" — bukan semudah yang disangka

Definisi "Melayu" di bawah enakmen ini berbeza mengikut negeri, dan rangkaian katanya pun tidak selalu jelas (sebut "bangsa Melayu" dan "menganut agama Islam," tetapi butirannya berbeza). Dalam kes keraguan, pihak yang memutuskan siapa "Melayu" ialah Raja dalam Majlis (Ruler in Council) bagi negeri berkenaan. Jadi jangan andaikan satu definisi nasional yang seragam.

Boleh Tak Gadai kepada Bank untuk Pinjaman?

Ini soalan praktikal yang paling kerap — dan jawapannya rumit, jadi perlu berhati-hati.

Secara umum, tanah Melayu rizab tidak boleh digadai (charge) kepada pihak bukan Melayu — dan bank biasanya bukan "Melayu" dari segi undang-undang. Gadaian hanya sah jika institusi berkenaan disenaraikan dalam Jadual enakmen yang berkaitan.

Penting untuk Terengganu: dalam satu keputusan Mahkamah Persekutuan (2019) berkenaan negeri Kedah, mahkamah membenarkan gadaian TRM kepada bukan Melayu kerana susunan kata enakmen Kedah. Tetapi mahkamah secara jelas menyatakan bahawa FMS Cap 142 dan beberapa enakmen negeri — termasuk Terengganu — memang melarang gadaian kepada bukan Melayu. Maka keputusan Kedah itu tidak terpakai untuk Terengganu.

Kesan praktikal: membiayai lot TRM/TPM di Besut selalunya memerlukan pemberi pinjaman yang layak/disenaraikan. Ramai bank enggan menerima tanah rizab Melayu sebagai cagaran, atau hanya institusi tertentu (selalunya institusi Islam atau berkaitan kerajaan) sahaja yang boleh. Jangan andaikan — tanya bank dan pejabat tanah tentang lot spesifik anda.

Boleh Tak Diwarisi (Pusaka/Faraid)?

Boleh — tetapi dengan syarat.

Tanah Melayu rizab boleh diwarisi di bawah faraid (pembahagian pusaka Islam), tetapi hanya kepada waris yang sendiri tergolong sebagai "Melayu" di bawah enakmen. Susunan kata "atau dilupuskan dengan cara lain" ditafsirkan menghalang tanah terletak hak kepada waris bukan Melayu (termasuk melalui wasiat).

Untuk situasi rumit (waris campuran, mualaf, dan sebagainya), rujuk Pejabat Pusaka, peguam syarie, atau pejabat tanah — ini terlalu khusus untuk diselesaikan melalui artikel umum.

TRM Bukan Sama dengan "Tanah Rizab" Biasa

Satu kekeliruan terakhir yang penting:

Tanah Rizab Melayu (TRM) — rizab perlindungan etnik di bawah enakmen rizab Melayu / Perkara 89.
"Tanah rizab" (rizab kerajaan) — tanah yang dirizabkan untuk tujuan awam di bawah Seksyen 62 Kanun Tanah Negara (jalan, sekolah, masjid, tanah perkuburan). Ini tiada kaitan dengan etnik.

Kedua-duanya sering dikelirukan kerana namanya hampir sama, tetapi secara undang-undang ia berbeza sama sekali.

Untung Rugi untuk Pemilik Tanah Kampung

Perlindungan:

Tanah tidak boleh hilang kepada pihak luar — perisai kuat terhadap pengasingan tanah Melayu.
Tidak boleh disita dalam kebankrapan atau pelaksanaan mahkamah.

Kos:

Kecairan lebih rendah — kolam pembeli lebih kecil (hanya orang Melayu), maka tanah lebih lambat dijual.
Pembiayaan lebih sukar — kurang bank yang sanggup/layak menerima sebagai cagaran.
Ini cenderung menekan nilai pasaran berbanding tanah biasa yang setara.

Ini adalah kecenderungan umum yang dilaporkan secara meluas — bukan kemestian mutlak untuk setiap lot.

Soalan Lazim: Tanah Melayu Rizab Terengganu

Boleh tak jual tanah rizab Melayu kepada bukan Melayu? Tidak. Sama ada TRM atau Tanah Pegangan Melayu, pemindahan milik kepada bukan Melayu pada amnya terbatal di sisi undang-undang.

Tanah kampung saya di Jabi — TRM atau TPM? Kemungkinan besar Tanah Pegangan Melayu (TPM), kerana TRM yang diwartakan secara formal jarang di Terengganu. Tetapi semak geran sebenar di pejabat tanah untuk pengesahan — jangan andaikan.

Boleh tak gadai tanah rizab Melayu untuk pinjaman bank? Sukar. Enakmen Terengganu pada amnya melarang gadaian kepada bukan Melayu kecuali institusi yang disenaraikan. Ramai bank enggan menerimanya sebagai cagaran. Tanya bank spesifik anda.

Boleh tak tanah rizab Melayu dikeluarkan dari status rizab (degazette)? Boleh secara teori, tetapi sukar. Perkara 89 memerlukan tanah ganti yang setara diwartakan sebagai gantian. Prosesnya sensitif dan jarang berlaku.

Apa beza TRM dengan tanah rizab kerajaan? TRM adalah perlindungan etnik (Perkara 89/enakmen). "Tanah rizab" kerajaan pula dirizabkan untuk tujuan awam di bawah Seksyen 62 KTN — tiada kaitan dengan etnik.

Nota tentang Artikel Ini

Sekali lagi: ini maklumat am, bukan nasihat undang-undang. Undang-undang tanah Melayu berbeza mengikut negeri, dan beberapa pindaan terkini enakmen Terengganu dilaporkan dalam media tetapi butiran teknikalnya belum disahkan sepenuhnya — jadi artikel ini tidak menyatakan apa yang berubah. Untuk apa-apa keputusan sebenar melibatkan jual beli, pembiayaan, atau pusaka, sahkan status lot anda di pejabat tanah dan rujuk peguam.

Jabi Ops percaya pendokumentasian tanah keluarga — jenis, status, dan waris — adalah langkah pertama mengelakkan masalah di kemudian hari.

Sumber: Majlis Peguam Malaysia (Circular 369/2023 – Overview of Law on Malay Reservation Lands), Skrine (analisis keputusan Mahkamah Persekutuan 2019), Perlembagaan Persekutuan (Perkara 89 & 90), JKPTG, dan laporan Malaysiakini berkenaan Tanah Pegangan Melayu Terengganu. Maklumat adalah tepat setakat tarikh penerbitan.